Małe wydawnictwo od kuchni: umiejętności, wyzwania, zyski

Wydawnictwo kojarzy się wielu osobom z biurkiem zawalonym pachnącymi książkami, kawą w ładnym kubku i czytaniem maszynopisów w hamaku. U mnie wygląda to nieco inaczej. A szkoda!

Od 2021 prowadzę małe wydawnictwo na wsi, razem z mężem. Od środka to nie jest modna karuzela z Instagrama, tylko miks niekończących się, mało literackich zadań. To praca, którą wybieram każdego dnia, choć co kilka tygodni dopada mnie zwątpienie i zmęczenie. Dlaczego? Zaraz ci o tym opowiem – i pokażę wydawnictwo od kuchni oraz bez filtrów.

Co naprawdę robimy, prowadząc wydawnictwo

Małe wydawnictwo nie ma osobnego działu redakcji, marketingu, sprzedaży, mediów społecznościowych i osobnej osoby od „spraw papierkowych”. Wszystko dzieje się w niewielkim drewnianym domu, przy dwóch biurkach. Jednego dnia omawiam z autorką łuk przemiany bohaterki, drugiego dopinam umowę z drukarnią, trzeciego pakuję paczki z książkami kupionymi w naszym sklepie internetowym, bo zaraz kurier zapuka po nie w okno.

Po drodze odbieram telefon z hurtowni, sprawdzam stany magazynowe, wysyłam pliki e-booka na platformy streamingowe i odpowiadam na wiadomości czytelniczek. Każda książka to osobny projekt, który trzeba doprowadzić od surowego pliku do gotowego produktu w kilku formatach – i to wszystko w modelu pracy ja plus kilku sprawdzonych podwykonawców. Do tego dwa lata temu rozszerzyliśmy usługi dla self-publisherów. Wydajemy tradycyjne powieści (inwestując w nie 100% naszych zasobów), ale wspieramy też niezależnych twórców – recenzujemy książkę, wygładzamy fabułę, pomagamy w procesie wydawniczym i promujemy. Pracy – a co za tym idzie, umiejętności – mamy od groma. Gdy w 2019 roku zakładałam działalność, nie sądziłam, że będę musiała się tego wszystkiego nauczyć.

Umiejętności, których nikt nie uczy, a są codziennością w wydawnictwie

Żeby utrzymać małe wydawnictwo, nie wystarczy kochać literaturę. Na co dzień przydadzą się m.in. umiejętności:

• redakcyjne – od wyłapywania dziur fabularnych po rozmowę z autorką o tym, czego naprawdę chce od swojej książki. No i czasami trzeba sprawdzić pracę swoich specjalistów – zwłaszcza w czasie rewizji składu, czyli ostatniej korekty na pliku gotowym do druku,
• organizacyjne – pilnowanie terminów redakcji, składu, druku, zapowiedzi i premier tak, żeby wszystko nie zderzyło się w jednym tygodniu. Jeśli trzy miesiące wcześniej zadeklarujesz w fiszce dla dystrybucji, że premiera jest 14 lutego, to naprawdę musi być 14 lutego – inaczej wypadasz z planu promocyjnego, półki i przedsprzedaży;
• finansowe – liczenie marż, ustalanie nakładów, oglądanie każdej złotówki, zanim wyjedzie na druk czy okładkę; a do tego umiejętność rozliczania wynagrodzeń autorskich i podatku od barterowych współprac,
• sprzedażowe i marketingowe – planowanie kampanii, pisanie newsletterów, współpraca z recenzentkami, ogarnianie mediów społecznościowych tak, żeby nie zjadały całego dnia i przy okazji generowały zasięg oraz sprzedaż,
• relacyjne – praca z autorkami, słuchanie czytelników, negocjacje z drukarniami i hurtowniami.

Do tego dochodzi rzecz najtrudniejsza do nauczenia: odporność psychiczna i ciągła elastyczność wobec zmian, trendów i niepewności rynkowej. Trzeba umieć przyjąć słabszą sprzedaż, gorsze recenzje czy odrzucony tytuł, a następnego dnia znowu usiąść do roboty.

Największe wyzwania: cashflow, ryzyko branżowe i emocje

Najmniej romantycznym, a najbardziej realnym wyzwaniem jest cashflow. Za druk, redakcję, skład i grafikę płacimy z góry, zanim pierwszy egzemplarz trafi do czytelniczki. Pieniądze z hurtowni i platform (wydania papierowe) często spływają po 60 lub nawet 90 dniach. Ze streamingami wersji cyfrowych (audio i e-book) jest nieco łatwiej – płacą co 30 dni, ale i tak miesiącami żyjemy trochę w trybie gry w to, co istotne: które faktury muszą pójść od razu, a które jeszcze chwilę poczekają. Każdy nakład to zakład z rzeczywistością: czy sprzeda się w pół roku, czy w trzy lata, czy w ogóle koszty się zwrócą w ciągu 5 lat trwania licencji. Spoiler: często się nie zwracają.

W praktyce oznacza to m.in.:

• ciągłe podejmowanie decyzji, który tytuł drukujemy teraz, a który musi poczekać lub musimy podziękować autorowi za współpracę,
• godzenie się z tym, że nie wszystkie książki „odbiją się” w liczbach tak, jak byśmy chcieli,
• pracę w rytmie „fala–cisza”: okresy intensywnych premier i dłuższe momenty, kiedy trzeba cierpliwie czekać na wyniki sprzedaży.

Do tego dochodzą emocje – kiedy książka, w którą uwierzyliśmy i włożyliśmy sporo środków, sprzedaje się poniżej naszych oczekiwań, nie da się przejść nad tym obojętnie. Małe wydawnictwo to ciągłe balansowanie między wiarą w projekt a twardymi liczbami w arkuszu kalkulacyjnym.

Ile naprawdę zostaje z jednej książki w kieszeni?

Cena okładkowa wygląda imponująco, ale to nie jest to, co trafia do kieszeni wydawnictwa. Z tej kwoty swoje bierze:

• hurtownia i księgarnia,
• drukarnia,
• redakcja, korekta, skład, projekt okładki,
• magazynowanie i wysyłki,
• podatki, ZUS, konieczne koszty utrzymania działalności,
• honorarium autorskie, kiedy wydajemy innych twórców.

Dopiero z tego, co zostanie, utrzymuje się wydawnictwo, siebie i finansuje kolejne tytuły. W praktyce z pojedynczego egzemplarza zostaje kilka-kilkanaście złotych. Dlatego tak ważne są różne formaty – ebooki, audiobooki, sprzedaż bezpośrednia – oraz myślenie o książkach nie tylko w perspektywie tygodnia premiery, ale całego ich życia. Zysk finansowy rzadko bywa spektakularny, ale może być stabilny, jeśli katalog wydawniczy jest mądrze zbudowany lub mamy swoją niszę w branży.

Dla kogo taki model ma sens, a dla kogo nie?

Małe wydawnictwo jest dla osób, które lubią łączyć kreatywną pracę z bardzo przyziemnymi rzeczami: tabelkami, umowami, mailami i liczeniem, nawet codziennym. Dla tych, którzy chcą mieć realny wpływ na to, jakie książki trafiają na rynek, jak się o nich mówi i w jakich warunkach pracują autorki i autorzy. Nie jest natomiast dobrym wyborem dla kogoś, kto marzy wyłącznie o spokojnym czytaniu rękopisów i szybkich, stabilnych oraz wysokich zarobkach.

Zysk z takiej działalności to nie tylko pieniądze, ale też poczucie sprawczości, możliwość wydawania tematów, które w dużych oficynach mogłyby nie przejść, i budowanie bliskiej relacji z czytelniczkami. Gdybym miała cofnąć się do momentu, kiedy wymyślaliśmy nasze wydawnictwo, transformując je z bloga dla twórców, powiedziałabym sobie jedno: to będzie dużo więcej pracy, niż myślisz – ale też dużo więcej sensu, niż dałby ci jakikolwiek bezpieczny i nudny etat. Jeśli ta perspektywa nie jest ci straszna – witamy na rynku książki.

Autorka artykułu: Angela Węcka

Pisarka, przedsiębiorczyni i wydawczyni. Autorka powieści obyczajowych i romansów, współzałożycielka Wydawnictwa Spisek Pisarzy & Pstryczek. Specjalistka, która wspiera twórców w drodze po literacki sukces – prowadząc ich procesy wydawnicze oraz marketingowe. Nie wyobraża sobie codziennej pracy bez papierowego notesu i długopisu. Wyznaje zasadę, że w życiu ciągle trzeba się rozwijać.

www.spisekpisarzy.pl