Perfekcjonizm – najbardziej akceptowane społecznie uzależnienie kobiet

Jestem pewna, że znasz perfekcjonizm nie tylko z książek, ale z poranków, kiedy otwierałaś oczy i już czułaś, że jesteś spóźniona — nawet jeśli zegarek pokazywał, że jest inaczej. Z list zadań, które nigdy się nie kończą, a obowiązków ciągle przybywa. Z poprawiania rzeczy, które już dawno były wystarczająco dobre dla innych. Z sukcesów, którymi nie umiesz się nacieszyć, bo w głowie natychmiast pojawia się: „Jest dobrze, ale można było lepiej”.

Perfekcjonizm bardzo długo wygląda jak zaleta i atrybut ludzi sukcesu, właśnie dlatego jest tak niebezpieczny. Świat Ci za niego dziękuje. Rodzina wie, że wszystko ogarniesz…nawet kosztem siebie. Klientki dostają zazwyczaj więcej, niż obiecałaś. Dom działa bez zarzutu, wszystkie terminy są dopięte, pamiętasz o urodzinach, imieninach bliskich, dzieci wymuskane jak z obrazka. I Ty oczywiście też. W ramach nagrody dostajesz słowa uznania, złudne poczucie kontroli i chwilową ulgę. To jest moment w którym czujesz, że jesteś bezpieczna.

Uzależnienie od bycia „wystarczającą”

Nie uzależniamy się od perfekcji tylko dlatego, że tak bardzo lubimy równo poukładane rzeczy w szafie i bezbłędnie wykonane zadania w pracy. Uzależniamy się od tego, co perfekcjonizm pozwala nam przez chwilę poczuć, że jesteśmy potrzebne, chciane, zasługujemy na to, co mamy. Za tak pięknym obrazem perfekcjonizmu bardzo często nie stoi ambicja, ale lęk.

Lęk przed odrzuceniem. Przed porażką. Przed oceną. Przed rozczarowaniem innych. Przed utratą kontroli nad naszym życiem. Łatwiej jest powiedzieć: „mam wysokie standardy”, niż przyznać: „boję się, że jeśli popełnię błąd, przestanę być wystarczająca”. Łatwiej powiedzieć: „wolę zrobić to sama”, niż: „nie umiem znieść, że ktoś zrobi to inaczej, a ja będę musiała poczuć niepewność”. Łatwiej dopracować prezentację po raz dziewiąty, niż opublikować ją i dopuścić możliwość, że ktoś jej nie polubi, oceni…

Perfekcjonizm jest próbą wyeliminowania ryzyka z życia. Tylko że życie bez ryzyka nie istnieje. Możesz być najlepsza, najmilsza, najpiękniejsza, najbardziej przygotowana i nadal spotkać się z czyimś „nie”. Nadal możesz zostać niezrozumiana. Nadal ktoś może odejść z Twojego życia, nadal jest szansa, że coś może się nie udać. A więc biegniesz jeszcze szybciej, ciśniesz jeszcze mocniej…choć meta nie istnieje.

Grzeczna dziewczynka, która nauczyła się dowozić

Wiele z nas zaczęło trenować swój perfekcjonizm bardzo wcześnie. Byłyśmy chwalone za dobre oceny, za swoją dojrzałość, odpowiedzialność i za to, że „nie sprawiamy problemów”. Szybko nauczyłyśmy się odczytywać nastroje innych, zwłaszcza rodziców. Wiedziałyśmy, kiedy lepiej nie dokładać mamie zmartwień, kiedy być dzielną, kiedy pomóc…

Potem dorosłyśmy i ten sam mechanizm zabrałyśmy do pracy, związków i macierzyństwa. Tyle że zamiast piątki w dzienniku pojawiły się wyniki, coraz lepsze stanowiska, coraz większe pieniądze, idealne ciało, sterylny dom, przesadnie zdrowa dieta, udany związek i uśmiechnięta twarz kobiety, która „świetnie sobie radzi”.

Perfekcjonizm dobrze wygląda z zewnątrz

Perfekcjonistka rzadko leży i nic nie robi. Ona nie potrafi odpoczywać bez wyrzutów sumienia. Na odpoczynek też musi zasłużyć… Nawet kiedy siedzi na kanapie, w głowie nadal pracuje.
Analizuje rozmowę. Układa plan na jutro. Przypomina sobie, czego jeszcze nie zrobiła.

Zdrowy styl życia szybko zamienia w kolejne zadanie do wykonania prawidłowo: odpowiednia liczba kroków, idealny sen, najlepsza suplementacja, regularna medytacja i 20 porannych rutyn rodem z Instagrama.

Nawet dbanie o siebie może stać się następnym projektem, w którym nie wolno jej zawalić…

I wtedy ciało zaczyna mówić za nią. Napięciem szczęki. Płytkim oddechem. Bezsennością. Zmęczeniem, którego nie naprawia weekend. Bólem głowy. Ściśniętym brzuchem. Drażliwością. Brakiem ochoty na bliskość. Mechanizm jest zawsze podobny Najpierw pojawia się napięcie: „muszę zrobić to naprawdę dobrze”. Potem kontrola: jeszcze jedna poprawka, jeszcze jedno sprawdzenie, jeszcze trochę wysiłku.

Następnie przychodzi nagroda: pochwała, wynik, ulga albo zwykły brak krytyki. Przez chwilę czujesz się spokojniej. Ale spokój szybko mija, więc potrzebujesz następnego zadania i kolejnego dowodu, że jesteś wartościowa. Z czasem tolerancja rośnie. To, co kiedyś było sukcesem, staje się Twoim minimum.

Nie świętujesz, bo już patrzysz na następny cel. Nie przyjmujesz komplementu, tylko tłumaczysz, co jeszcze mogłaś zrobić lepiej. Nie czujesz dumy — czujesz ulgę, że znowu udało Ci się uniknąć błędu. A kiedy próbujesz odpuścić, pojawiają się objawy odstawienia: niepokój, poczucie winy, wstyd, irytacja i myśl, że marnujesz czas. Brzmi jak uzależnienie?

Perfekcjonizm zabiera znacznie więcej niż czas.

Zabiera spontaniczność, bo wszystko musi mieć sens, cel albo jakościowy rezultat. Zabiera kreatywność, bo zanim pomysł zdąży dojrzeć, wewnętrzna krytyczka już tłumaczy, dlaczego jest niewystarczająco dobry. Zabiera głębokie relacje, bo trudno być blisko z kimś, przy kim wciąż próbujesz wypaść dobrze. Zabiera jakościowy odpoczynek, bo odpoczywając, nadal oceniasz własny sposób odpoczywania…

Wiem, że wiele zapracowanych kobiet boi się odpuszczenia kontroli. Myślą: „jeśli przestanę sobie cisnąć, osiądę na laurach”. „Jeśli nie dopilnuję, wszystko się rozpadnie”. „Gdy zaakceptuję siebie tu i teraz, stracę ambicję”. Ale zdrową alternatywą dla perfekcjonizmu nie jest bylejakość. Jest nią zaufanie.

Zaufanie, że możesz być ambitna bez przemocy wobec siebie. Że możesz robić ważne rzeczy i jednocześnie nie uzależniać od nich swojej wartości. Poczucie, że ,,błąd” nie odbiera Ci kompetencji. Czyjeś rozczarowanie nie czyni Cię tą złą, a odpoczynek nie jest nagrodą za wyczerpanie. Wychodzenie z perfekcjonizmu nie wygląda spektakularnie. To małe akty nieposłuszeństwa wobec starego mechanizmu.

Wysyłasz wiadomość bez czytania jej dziesięć razy. Publikujesz tekst, choć można byłoby jeszcze nad nim posiedzieć. Pozwalasz komuś zrobić coś po swojemu. Kończysz pracę, mimo że lista zadań nadal nie jest pusta.

Odpoczywasz świadomie, zanim ciało zmusi Cię do zatrzymania. Na początku ta zmiana nie daje ulgi. Daje dyskomfort, bo Twój układ nerwowy, który przez lata utożsamiał kontrolę z bezpieczeństwem, musi nauczyć się nowego modelu funkcjonowania.

Chcę zostawić Cię z jednym pytaniem:
Co zrobiłabyś inaczej, gdybyś wiedziała, że nie musisz już niczym zasługiwać na swoje miejsce przy stole? Na miłość/ szacunek/ uznanie?

Może wcześniej poszłabyś spać i dzięki temu rano poczuła realną ulgę? Może odmówiłabyś komuś bez tłumaczenia? A może przez jeden wieczór nie zrobiłabyś niczego pożytecznego — i zobaczyła, że świat nadal stoi?

Perfekcjonizm obiecuje Ci bezpieczeństwo, ale karmi Cię lękiem. Każe bez końca udowadniać, że jesteś wystarczająca, choć prawda jest taka, że Twoja wartość nigdy nie zależała od jakości wykonanego zadania. Jesteś wartościowa już teraz, nawet wtedy, kiedy nie robisz nic.